22/06/2017 tarihi itibariyle;  Buğday Yemlik 916 TL / ton, Arpa 875 TL / ton, Mısır 885 TL / ton, Buğday Kepeği 577 TL / ton, Yulaf  825 TL / ton, Soya Fasulyesi 1.350 TL / ton, 

Çiğ sütte devlet müdahalesi.. | Ali Ekber YILDIRIM

Çiğ sütte devlet müdahalesi..

Hayvancılıkta son yılların en hareketli dönemine tanık oluyoruz. Çiğ sütte üretimden fiyata, süt tozu üretimi ve desteği, kırmızı et fiyatı, hayvancılık desteklemeleri, örgütlenme konuları başta olmak üzere hemen her gün hayvancılıkla ilgili yeni bir gelişme yeni bir kriz yaşanıyor.

Öylesine baş döndürücü gelişmeler ki, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik, yaklaşık 5 aylık görev süresinin büyük bölümünü hayvancılık sektörünün sorunlarına ayırmak zorunda kaldı. Özellikle çiğ sütte bugüne kadar hep sanayici ile üretici karşı karşıya gelirken, belki de ilk kez Tarım Bakanı ile süt sanayicileri karşı karşıya geldi. Kırmızı et piyasasına sürekli müdahale eden Et ve Süt Kurumu ilk kez süt piyasasına da müdahale etti.

Çiğ sütteki gelişmeler ve geleceğe ilişkin beklentiler özetle şöyle:

1- Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2015 sonu itibariyle çiğ süt üretimi 18.6 milyon tona ulaştı. Üretimdeki artışla aynı oranlarda tüketimin artırılamaması ve ihracatta yaşanan sıkıntılar nedeniyle süt sektörü krize sürüklendi. Mevsimsel olarak süt üretiminin artması krizi daha da derinleştirdi.

2- Döviz kurundaki artışa bağlı olarak ithalata bağımlı olan yemde fiyatların artması üzerine çiğ süt üreticisi büyük bir darboğaza girdi. Tıpkı  2008'de olduğu gibi yetiştirici sattığı sütle yem alamaz duruma geldiği için, daha doğrusu zarar ettiği için süt ineklerini kesmeye başladı. İşletmeler el değiştirmeye hatta kapanmaya başladı.

3-Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik, göreve geldikten sonra hayvancılık sektörünün temsilcileriyle  defalarca bir araya geldi. Yaşanan krize sektörle birlikte çözüm üretmek için çaba gösterdi. Ancak beklenen başarıya henüz ulaşılamadı. Deyim yerindeyse hastanın ateşi düşürüldü fakat tedavi edilemedi.

4- Ulusal Süt Konseyi tarafından belirlenen çiğ süt referans fiyatı 1Temmuz 2014'ten bu yana 1 lira 15 kuruş. Konsey tarafından 1 Temmuz 2016'ya kadar aynı fiyatın uygulanması yönünde karar alındı. Fakat,  yılın başında bu fiyat aşağıya çekilmeye başlandı. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik, 2014'ten beri artmayan çiğ süt referans fiyatını en azından bu seviyede tutmak için süt sanayicileri ile görüştü. Sanayiciler arz fazlası sütün toplanarak süt tozuna dönüştürülmesi ve ihraç edilmesi için ton başına 3 bin lira olan süt tozu desteğinin 4 bin liraya çıkarılmasını istedi. Bakanlık bu talebi yerinde görerek 4 bin liraya çıkardı. Kısa bir süre sonra sanayiciler yurtdışındaki fiyatları gerekçe göstererek bu kez desteğin 4 bin 500 lira olmasını istedi. Bakanlık bunu da kabul etti. Fakat tek bir şartı vardı. Süt tozu yapılacak çiğ sütün litresi 1 lira 15 kuruştan alınacaktı.

5- Sanayicilerin  destek talebini anında yerine getiren Bakanlık, çiğ sütte sorunun çözüleceğini beklerken piyasada çiğ süt alım fiyatı daha da düşürüldü. Bazı bölgelerde sanayiciler süt almazken, devreye sokulan müteahhitler 1 liradan daha sonra 90 kuruştan hatta 80 kuruştan süt almaya başladı. Çiğ süt fiyatının düşmesi, artan kırmızı et fiyatları nedeniyle inek kesimini hızlandırdı.

6- Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 81 İl Valiliğine talimat göndererek inek kesiminin yasaklanmasını istedi. Talimat etkili olamadı ve inek kesimi devam etti. Bakanlık buna çözüm üretmek için bir seri toplantı yaptı.

7- Sözünde durmayan süt sanayicilerine kızan ve her fırsatta sanayicilere öfkesini dile getiren Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Faruk Çelik yeni arayışlara girdi. Çözüm; Et ve Süt Kurumu'nun piyasaya müdahale etmesinde bulundu.

8- Et ve Süt Kurumu, çiğ süt piyasasına müdahale edecekti. Fakat bu konuda ne altyapısı ne de sütten anlayan personeli vardı. Bir iki kişi dışında sütü bilen kimse yoktu. Bu aşamada üretici örgütleri, kooperatifler devreye girdi. İlk olarak Ege Bölgesi'nde imzalanan protokolle üretici örgütlerinin piyasadan arz fazlası sütü toplayarak süt tozuna dönüştürmesi kararı alındı.

9- Et ve Süt Kurumu ilk kez piyasaya müdahale etmeye başladı. Nasıl müdahale etti? Üretici örgütleri piyasadan litresi 1 lira 15 kuruştan aldıkları çiğ sütü süt tozuna dönüştürmeye başladı. Elde edilen süt tozu Et ve Süt Kurumu tarafından kilosu 8.9 liradan satın alınıyor.

10- Devletin üretici örgütleriyle işbirliği yaparak Et ve Süt Kurumu aracılığıyla piyasaya müdahale etmesi üzerine çiğ süt fiyatındaki düşüş durduruldu ve fiyat yeniden yükselmeye başladı. Yapılan müdahale sanayicileri de teleşlandırdı. Piyasa yeniden toparlandı.

11- Yaşanan bu süreçte üretici açısından bakıldığında bir kazanımdan söz etmek mümkün değil. 1 Temmuz 2014 tarihinden bu yana litresi 1 lira 15 kuruş olan çiğ sütün fiyatı yine aynı. Yaşanan kriz ve gelişmeler  sonucunda 70 kuruşa kadar düşen çiğ süt fiyatını 1 liranın üzerine çıkması, üretici örgütlerinin süt tozu üretimi için çiğ sütün litresini 1 lira 15 kuruştan almaları sevinilecek, kutlanılacak bir durum değil. Deyim yerindeyse üretici kaybolan eşeğini yeniden bulmuş oldu. Üretici açısından değişen bir durum yok. Yine zararına üretim yapmayı sürdürüyor.

Özetlersek, çiğ süt konusunda yaşanan bunca soruna, krize  ve devletin piyasaya müdahalesine rağmen üretici açısında değişen bir şey yok. Üretici yine maliyetinin altında bir fiyata süt satmak zorunda kalıyor. Gerçek anlamda önlem alınmazsa sadece inekler kesilmeyecek bir çok çiğ süt işletmesinin kapısına kilit vurulacak. Hayvan varlığı azalacak ve dışa bağımlılık daha çok artacak. Üreticiye verilmeyen paralar daha fazlası ile ithalata gidecek. Bu kısır döngüden kurtulmak için hayvan varlığının artırılması, çiğ sütün değerinde alınması ve tüketimin artırılması şart.

 

Ali Ekber YILDIRIM

Dünya Gazetesi tarım Yazarı

www.tarimdunyasi.net

 

Copyright © 2014 TUSEDAD Tum Hakları Saklıdır.